Μια συζήτηση με τον Λιού Τσισίν: Από το Πρόβλημα των τριών σωμάτων στο μέλλον της ανθρωπότητας

Ο Λιού Τσισίν (φωτογραφία από την εφαρμογή της «Λαϊκής Καθημερινής»)

Το 2006, το μυθιστόρημα Το πρόβλημα των τριών σωμάτων του Κινέζου συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Λιού Τσισίν άρχισε να δημοσιεύεται σε συνέχειες στο περιοδικό Κόσμος της Επιστημονικής Φαντασίας. Δύο δεκαετίες αργότερα, το μυθιστόρημα όχι μόνο έχει αφήσει το στίγμα του στη διεθνή σκηνή, αλλά προσφέρει και έναν φακό μέσα από τον οποίο μπορούμε να εξετάσουμε τις εξελίξεις στον πραγματικό κόσμο. Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), οι εμπορικές διαστημικές πτήσεις και η διαστρική εξερεύνηση προχωρούν με εντυπωσιακούς ρυθμούς, καθώς η ανθρωπότητα στρέφει το βλέμμα της στα πέρατα του διαστήματος. Πρόσφατα, η Λαϊκή Καθημερινή συνομίλησε με τον Λιου για την επιστημονική φαντασία και το μέλλον του ανθρώπινου πολιτισμού.

Ε: Τι σκεφτόσασταν όταν γράψατε για πρώτη φορά το Πρόβλημα των τριών σωμάτων; Πώς έχουν εξελιχθεί οι απόψεις σας από τότε;

Λιού Τσισίν: Πριν από είκοσι χρόνια, καθώς πληκτρολογούσα το Πρόβλημα των τριών σωμάτων στον υπολογιστή μου, στο γραφείο μου ψηλά στα βουνά, δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα το διάβαζε τόσο πολύς κόσμος. Πρώτα απ’ όλα, το Πρόβλημα των τριών σωμάτων είναι ένα έργο μυθοπλασίας για το ευρύ κοινό, που έχει ως κύριο στόχο να αφηγηθεί μια ιστορία η οποία θα αφήσει τους αναγνώστες άναυδους.

Αν μπορούσα να γυρίσω πίσω σε εκείνη τη στιγμή, ίσως να δίσταζα να συμπεριλάβω ορισμένα από τα πιο σκοτεινά θέματα που διατρέχουν την ιστορία. Αρχικά, τα είχα χρησιμοποιήσει ως αφηγηματικά μέσα για να κρατήσω το ενδιαφέρον των αναγνωστών. Έκτοτε, όμως, έχουν ερμηνευτεί ευρέως ως αντανάκλαση αυτού που αργότερα αποκάλεσα «κοσμική κοινωνιολογία». Με τόσο μεγάλο αναγνωστικό κοινό σήμερα, μερικές φορές νιώθω πως άναψα μια φωτιά που τώρα καίει πέρα από τον έλεγχό μου.

Η βασική μου κοσμοθεωρία δεν έχει αλλάξει τα τελευταία είκοσι χρόνια. Ωστόσο, το γράψιμο έχει γίνει δυσκολότερο. Είναι όλο και πιο δύσκολο να επινοώ καινούργιες ιδέες για την επιστημονική φαντασία. Από τη μία, η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) εξελίσσεται ραγδαία. Δεν ανησυχώ ακόμη ότι θα αντικατασταθώ, αλλά τι θα γίνει σε δέκα χρόνια; Αν η ΤΝ μπορεί να δημιουργήσει σε πέντε λεπτά ένα χειρόγραφο ανώτερο από εκείνο που θα χρειαζόταν πέντε μήνες για να γράψει ένας άνθρωπος, ποιος θα είναι τότε ο ρόλος των συγγραφέων;

Από την άλλη, η επιστημονική φαντασία έχει διαποτίσει σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής και της κοινωνίας μας. Παραδόξως, αυτό έχει αποδυναμώσει την ταυτότητά της ως ξεχωριστού λογοτεχνικού είδους, δυσκολεύοντας τους συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας να ευδοκιμήσουν, καθώς η επιρροή της εξαπλώνεται.

Η σύγχρονη κινεζική επιστημονική φαντασία παρουσιάζει αξιοσημείωτη ποικιλομορφία. Οι νεότεροι συγγραφείς διαθέτουν συχνά ευρύτερες γνώσεις και οπτική, καθώς και πιο σύνθετη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι αναδυόμενες τεχνολογίες αναδιαμορφώνουν την κοινωνία και την καθημερινή ζωή.

Ε: Ποια είναι η άποψή σας για την τεχνητή νοημοσύνη;

Λιού Τσισίν: Οι περισσότεροι ανησυχούν για το αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει ή θα κατακτήσει την ανθρωπότητα. Η δική μου στάση είναι κάπως ασυνήθιστη: τρέφω μεγάλη συμπάθεια για την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι άνθρωποι έχουν εκ φύσεως περιορισμούς στη νοημοσύνη, στη σωματική αντοχή και στη γνωστική τους ικανότητα. Εξελιχθήκαμε για να επιβιώνουμε στην άγρια φύση, όχι για να εξερευνούμε το σύμπαν. Με τις δυνατότητές μας σήμερα, ο ανθρώπινος πολιτισμός δεν θα μπορέσει ποτέ να εξαπλωθεί πέρα από τη Γη, στον ευρύτερο κόσμο.

Η τεχνητή νοημοσύνη, όμως, θα μπορούσε να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε αυτούς τους έμφυτους περιορισμούς. Οι υψηλότερες φιλοδοξίες και οι απώτεροι στόχοι της ανθρωπότητας ίσως τελικά πραγματοποιηθούν με την τεχνητή νοημοσύνη ως καταλύτη. Η τεχνητή νοημοσύνη δείχνει προς το μέλλον ενός πολιτισμού που ξεκινά από τη Γη. Αυτό το μέλλον μπορεί να μην ανήκει στους ανθρώπους, αλλά θα εξακολουθεί να έχει νόημα.

Στην καθημερινότητά μου, χρησιμοποιώ σπάνια την τεχνητή νοημοσύνη. Τη θεωρώ κυρίως ένα προηγμένο εργαλείο αναζήτησης. Δεν την έχω χρησιμοποιήσει ποτέ για να γράψω μυθοπλασία. Αφιερώνω το μεγαλύτερο μέρος του δημιουργικού μου χρόνου στην ανάπτυξη ιδεών για ιστορίες, και η τεχνητή νοημοσύνη εξακολουθεί να μην μπορεί να παράγει πραγματικά πρωτότυπες, ριζοσπαστικές ιδέες που δεν έχουν υπάρξει ποτέ πριν.

Ε: Πώς πρέπει να προετοιμαστούμε για μια πιθανή τεχνολογική μοναδικότητα;

Λιού Τσισίν: Όπως το αντιλαμβάνομαι, η μοναδικότητα είναι ένα σημείο στο οποίο η νοημοσύνη της τεχνητής νοημοσύνης ξεπερνά γρήγορα εκείνη των ανθρώπων, προκαλώντας αδιανόητες αλλαγές σε όλες τις υπάρχουσες μορφές ανθρώπινης κοινωνίας, καθώς και στα πολιτικά και οικονομικά μας συστήματα. Ωστόσο, αυτό το σενάριο ίσως αποτελεί υπεραπλούστευση.

Ακόμη κι αν η τεχνητή νοημοσύνη εξελιχθεί με τέτοια ταχύτητα, η ανθρωπότητα εξακολουθεί να έχει πολλά χαρτιά στα χέρια της και μπορεί να λάβει διάφορα μέτρα για να προφυλαχθεί από αρνητικές συνέπειες. Πιθανότερο είναι ότι συναφείς τεχνολογίες, όπως η σύζευξη ανθρώπου και μηχανής και οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή, θα εξελιχθούν κι αυτές γρήγορα παράλληλα με την τεχνητή νοημοσύνη. Τότε ίσως δούμε τους ανθρώπους και την τεχνητή νοημοσύνη να συγχωνεύονται όλο και περισσότερο. Όπως λέει και η παροιμία: αν δεν μπορούμε να την ανταγωνιστούμε, ίσως μάθουμε να ενσωματωνόμαστε σε αυτήν.

Ε: Τι ελπίζετε για το μέλλον της εξερεύνησης του διαστήματος;

Λιού Τσισίν: Ελπίζω η ανθρωπότητα να ταξιδεύει όλο και πιο μακριά στο διάστημα. Από τότε που το Apollo 11 προσεδαφίστηκε στη Σελήνη, το διάστημα μοιάζει όλο και πιο προσιτό. Ελπίζω να εξερευνήσουμε το βαθύ διάστημα, να ταξιδέψουμε στον Άρη και στη ζώνη των αστεροειδών και να φτάσουμε σε πιο μακρινά ουράνια σώματα, όπως τα φεγγάρια του Δία. Πρέπει να συνεχίσουμε να κοιτάζουμε προς τα έξω, με στόχο τα πιο μακρινά άκρα του παρατηρήσιμου σύμπαντος.

Αν ταξίδευα στο διάστημα, το πρώτο πράγμα που θα ήθελα να κάνω θα ήταν να κολλήσω το πρόσωπό μου σε ένα παράθυρο και να κοιτάξω πίσω τη Γη. Αν μπορούσα να γίνω μάρτυρας μιας και μόνο στιγμής στο σύμπαν, θα ήθελα να δω την εμφάνιση ενός πραγματικά νοήμονος πολιτισμού — για να επιβεβαιώσω ότι δεν είμαστε μόνοι και ότι είναι δυνατή η επικοινωνία ανάμεσα σε διαφορετικά είδη.

Βρισκόμαστε πλέον στο 2026, τη χρονιά κατά την οποία, στο Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων, η ανθρωπότητα βρίσκεται σε κατάσταση απόλυτης σύγχυσης και φόβου, καθώς αντιμετωπίζει μια εξωγήινη κρίση. Ευτυχώς, η πραγματικότητα μας γλίτωσε από μια τέτοια πολιτισμική καταστροφή, αν και νέες προκλήσεις εξακολουθούν να εμφανίζονται σε όλο τον κόσμο.

Καθώς προχωράμε προς το αύριο, το Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων παραμένει ένα σημαντικό κεφάλαιο της πολιτιστικής μας ιστορίας. Περιμένω με ανυπομονησία την επόμενη γενιά οραματικής επιστημονικής φαντασίας, που θα αποτυπώσει το πνεύμα της εποχής μας και θα χαράξει πορεία προς την απέραντη θάλασσα των άστρων.

Αφίσα της τηλεοπτικής σειράς «Το Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων». (Εικόνα από διαδικτυακή πηγή)

Τα βιβλία της σειράς «Το Πρόβλημα των Τριών Σωμάτων». (Εικόνα από διαδικτυακή πηγή)